Jaka pasza dla konia z ochwatem? Praktyczny poradnik żywieniowy

Jaka pasza dla konia z ochwatem będzie najlepsza? Postrzegane jako energetyczne elementy diety musli ani owies niekoniecznie będą dobrym wyborem. Znacznie lepiej sprawdzi się dieta oparta na paszy objętościowej o niskiej zawartości cukrów niestrukturalnych, zwykle sianie o niskim poziomie węglowodanych niestrukturalnych (ang. NSC – nonstructural carbohydrate), z uzupełnieniem witamin i minerałów oraz bez zbóż i słodkich mieszanek. Zasadniczo większe znaczenie niż wybór jednego rodzaju paszy ma kontrola siana, pastwiska i całkowitej podaży energii.

Co powinien jeść koń z ochwatem?

Na samym początku od razu trzeba dopowiedzieć jedną ważną rzecz – ochwat nie zawsze ma tą samą przyczynę. Schorzenie to bardzo często ma tło endokrynologiczne i wiąże się z następującymi problemami zdrowotnymi, takimi jak:

• hiperinsulinemia,

• zespół metaboliczny (ang. EMS – Equine Metabolic Syndrome),

• choroba Cushinga (ang. PPID – Pituitary Pars Intermedia Dysfunction),

• ciężkie stany zapalne,

• zatrucia,

• przeciążenia kończyny podporowej.

Z niniejszych powodów żywienie jest filarem postępowania u wielu koni, ale nie zastępuje diagnostyki przyczyny ani leczenia ostrej fazy bólowej.

W większości przypadków podstawą diety powinno być włókno, a nie pasza treściwa. Najczęściej oznacza to siano o niskim NSC oraz dodatek mineralno-witaminowy lub balancer, aby przy ograniczaniu kalorii, uniknąć diety ubogiej w ważne składniki. U koni, które były po prostu przekarmiane, samo usunięcie zboża z dawki bywa już pierwszym realnym krokiem w dobrą stronę.

Jeśli koń ma aktywny ochwat na tle metabolicznym bądź historię nawrotów, żywienie zwykle układa się tak, żeby ograniczyć odpowiedź insulinową po posiłku. To dlatego u takich koni najczęściej odchodzi się od owsa, jęczmienia, kukurydzy, słodkich musli i smakowitych mieszanek, a wraca do spokojnej, dokładnie policzonej diety opartej na paszy objętościowej.

Jakie siano dla konia z ochwatem będzie najlepsze?

Najbezpieczniejszym punktem wyjścia jest siano przebadane laboratoryjnie. Tylko wtedy naprawdę wiadomo, ile zawiera cukrów niestrukturalnych i czy nadaje się dla konia z ochwatem lub wysokim ryzykiem ochwatu. W praktyce za bezpieczniejszy poziom dla koni wrażliwych metabolicznie często przyjmuje się pasze objętościowe, w których składzie poziom NSC oscyluje w okolicach 10–12% lub mniej.

To ważne także dlatego, że siana nie da się ocenić „na oko”. Nie każde zielone siano jest zbyt bogate, ale nie każde pozornie skromne będzie bezpieczne. Ciepłolubne trawy bywają naturalnie niższe w cukrach, skrobi i fruktanach niż typowe siano z traw chłodnego sezonu, a do tego w części przypadków dobrze sprawdzają się także dojrzałe mieszanki traw z lucerną – np. Energys Lucerne Chaff czy Energys Lucerne & Grass Chaff. Kluczowe jest jednak zawsze to samo – szczegółowa analiza, a nie zgadywanie.

Czy moczyć siano przy ochwacie?

Moczenie siana może pomóc, ale nie warto traktować go jak magicznego rozwiązania. W praktyce taka metoda potrafi obniżyć zawartość części rozpuszczalnych cukrów i bywa użytecznym dodatkiem w żywieniu koni z nadwagą albo skłonnością do ochwatu. Jednocześnie efekt jest zmienny – zależy od partii siana, czasu moczenia i rodzaju paszy objętościowe. Dodatkowo warto mieć na uwadze, że wraz z cukrami tracona jest również część suchej masy i niektórych składników rozpuszczalnych.

W związku z powyższym najrozsądniej myśleć o moczeniu jako o narzędziu pomocniczym, a nie zamienniku analizy siana. Istnieją dane pokazujące, że krótkie moczenie niektórych rodzajów siana z traw chłodnego sezonu może sprowadzić węglowodany niestrukturalne do poziomu około 12% lub mniej, aczkolwiek można trafić także na opracowania wskazujące, że krótkie moczenie nie daje takiego efektu w sposób pewny i przewidywalny dla każdego siana. Innymi słowy: 

Moczenie siana może pomóc, ale nie gwarantuje bezpieczeństwa każdej partii.

Konie z ochwatem – jakiej paszy treściwej lepiej unikać?

Najczęściej z diety konia z ochwatem wypadają następujące składniki:

• owies,

• jęczmień,

• kukurydza,

• słodkie musli,

• mieszanki z melasą,

• przypadkowe dodatki, mające na celu wzrost energetyczny,

• smakołyki, które tylko pozornie są niewinne.

To właśnie powyższe elementy najczęściej podbijają ładunek niestrukturalnych węglowodanów w dawce i prowokują zbyt dużą odpowiedź insulinową.

Warto też pamiętać, że nawet pasza reklamowana jako low sugar albo low starch nie jest automatycznie bezpieczna bez ograniczeń ilościowych. U części koni z cięższą insulinodysregulacją nawet niewielkie porcje paszy uzupełniającej mogą wywoływać zbyt dużą odpowiedź insulinową. W takich przypadkach dużo częściej sprawdza się model: 

Dobrej jakości siano + balancer

Koń z ochwatem a pastwisko

Przy koniu z ochwatem pastwisko bywa większym problemem niż to, co trafia do żłobu. W okresach szybkiego wzrostu trawy, zwłaszcza wiosną i na początku lata, zawartość cukrów w runi może wyraźnie rosnąć. U koni z nawrotowym ochwatem albo silną insulinodysregulacją dostęp do pastwiska często trzeba bardzo mocno ograniczyć, a czasem całkowicie wyłączyć. Są również, wspomniane już wcześniej, konie z zespołem metabolicznym (EMS), które nie tolerują żadnego nieograniczonego wypasu.

Jeśli w ogóle wraca się do trawy, należy to robić ostrożnie i zgodnie ze szczegółowo nakreślonym planem. W rzeczywistości oznacza to zgodę prowadzącego lekarza, unikanie pastwisk mocno przegrazowanych, z dużą ilością roślin w fazie kłoszenia lub znajdujących się w stresie suszowym, a czasem także użycie kagańca pastwiskowego albo systemu torowego. Trzeba jednak uważać, bo po zdjęciu kagańca część koni nadrabia pobranie, więc samo jego założenie nie rozwiązuje wszystkiego.

Czy koń z ochwatem zawsze powinien schudnąć?

Odpowiedź jest prosta – nie. Jeśli koń jest otyły i ochwat ma tło metaboliczne, redukcja masy ciała zwykle jest bardzo ważną częścią planu, jednakżę nie każde zwierzę z ochwatem posiada nadprogramowe kilogramy. Istnieją także konie z tzw. szczupłym fenotypem metabolicznym, starsze konie z PPID albo pacjenci po innych postaciach ochwatu, u których celem nie jest odchudzanie za wszelką cenę, a utrzymanie kondycji przy bardzo bezpiecznej diecie.

Właśnie dlatego głodzenie konia z ochwatem nie jest dobrym pomysłem. Przy redukcji masy ciała nadal trzeba utrzymać minimalną bezpieczną podaż włókna i składników odżywczych. Diety głodowe nie są zalecane, a schodzenie poniżej 1,25% masy ciała w suchej masie na dobę nie jest uznawane za bezpieczny standard. U koni szczupłych albo wychudzonych plan żywieniowy wygląda inaczej niż u tzw. easy keepera, czyli łatwego w utrzymaniu osobnika z grubym grzebieniem szyi.

Co podać starszemu koniowi z ochwatem, który źle gryzie siano?

Jeśli koń ma słabe uzębienie i nie radzi sobie z długim sianem, sensowną opcją bywają pasze oparte na włóknie, czyli:

• kostki,

• pellety,

• kompletne mieszanki zastępujące tzw. forage, czyli paszę objętościową.

Wspomniane wyżej rozwiązania pomagają utrzymać podaż włókna i dają lepszą kontrolę nad składem, ale nadal powinny być dobrane tak, by nie wnosiły zbyt dużo NSC. W skrócie: 

Przy słabych zębach nie trzeba wracać do musli, należy natomiast znaleźć bezpieczny zamiennik paszy objętościowej.

Jak wygląda rozsądny model żywienia konia z ochwatem?

W przypadku koni z ochwatem najlepiej działa schemat, który mimo swojej prostoty charakteryzuje się wysoką skutecznością. Oto jego najważniejsze punkty:

• Siano o niskim NSC jako baza dawki.

• Analiza siana albo bardzo ostrożne moczenie jako wsparcie.

• Balancer lub suplement witaminowo-mineralny zamiast klasycznej paszy energetycznej.

• Brak zbóż i słodkich mieszanek.

• Bardzo ostrożne albo zerowe pastwisko w okresie ryzyka.

• Plan dietetyczny dopasowany do tego, czy koń ma schudnąć, czy tylko utrzymać masę ciała.

Wyżej przedstawiony model daje największą szansę, że żywienie będzie wspierało kopyta, a nie dokładało kolejnych problemów metabolicznych.

Dieta konia z ochwatem – podsumowanie

Najlepsza pasza dla konia z ochwatem to bardzo często nie specjalistyczne musli, ale dobrze dobrana dieta oparta na włóknie o niskiej zawartości węglowodanów niestrukturalnych. Oznacza to zwykle bezpieczne siano, kontrolę pastwiska, rezygnację ze zbóż i słodkich dodatków oraz uzupełnienie diety o witaminy i minerały bez dokładania niepotrzebnej energii. Najważniejsze jest jednak to, aby żywienie było dopasowane do przyczyny ochwatu i konkretnego konia, gdyż inaczej karmi się otyłego kuca z hiperinsulinemią, a inaczej starsze zwierzę z przewlekłymi zmianami i problemami z uzębieniem.

 

---

 

FAQ – najczęściej zadawane pytania o dietę koni z ochwatem

Czy koń z ochwatem może jeść owies?

Najczęściej nie jest to dobry wybór, ponieważ owies należy do zbóż bogatych w skrobię, a przy ochwacie na tle metabolicznym to właśnie ograniczanie zbóż i pasz o wyższym NSC jest jednym z podstawowych elementów diety.

Czy lucerna jest zakazana przy ochwacie?

Nie całkowicie. W części przypadków dojrzała mieszanka traw z lucerną może być dobrym elementem dawki. Znacznie ważniejsze są: całkowity poziom węglowodanów niestrukturalnych, kaloryczność i proporcja paszy w całej diecie.

Czy moczone siano jest zawsze bezpieczne?

Nie. Moczenie może obniżyć część rozpuszczalnych cukrów, ale efekt bywa bardzo zmienny i nie daje gwarancji, że każde siano stanie się odpowiednie dla konia z ochwatem. Dlatego najlepiej traktować je jako pomoc, a nie zastępstwo analizy.

Czy pasza typu low sugar, z niską zawartością cukrów w składzie, wystarczy, gdy koń chodzi na trawę?

Często nie. U wielu koni z ochwatem to właśnie trawa jest głównym źródłem problemu, zwłaszcza w okresie szybkiego wzrostu. Można więc kupić bardzo rozsądną paszę, a jednocześnie nadal przekarmiać konia cukrami z pastwiska.